Single visit vs multi visit endodontics — co lepsze i kiedy

Jedno z największych pytań klinicznych w endodoncji: wykonać leczenie kanałowe w jednej wizycie (single visit, SV) czy podzielić na 2-3 sesje (multi visit, MV) z opatrunkiem z wodorotlenku wapnia między wizytami?

Przez dekady literatura była podzielona. Aktualne dowody — głównie meta-analiza Sathorn et al. (Int Endod J) i jej kontynuacje — pokazują że skuteczność długoterminowa jest podobna (różnica ~5%, klinicznie nieistotna). Klucz to dobre wskazania.

Kiedy single visit ma sens

✅ Idealne wskazania

Ząb żywy lub świeżo nekrotyczny bez aktywnego zakażenia
Brak ropnia, ropy, opuchlizny okołoszyjkowej
Brak chronicznej zmiany okołowierzchołkowej lub mała (<5 mm)
Anatomia opanowywalna w jednej sesji 2-3 godziny
Pacjent toleruje dłuższą wizytę (komfort psychiczny, czas)
Operator doświadczony w długich sesjach koncentracji

Korzyści pacjenta

Krótszy całkowity czas leczenia (1 dzień zamiast 2-3 tygodni)
Mniej dojazdów do gabinetu
Mniejszy stres psychologiczny (jeden „nieprzyjemny” dzień zamiast kilku)
Niższy koszt całkowity (zwykle pakiet single visit jest taniej niż 2 osobne wizyty)
Mniej ryzyko reinfekcji między wizytami (kanał wypełniony szczelnie od razu)

Kiedy multi visit ma sens (lub jest konieczny)

✅ Wskazania

Aktywne zakażenie (ropień, ropa w kanale przy otwarciu)
Stara nekroza z dużą zmianą okołowierzchołkową (>5 mm na RTG)
Reendodoncja — patrz osobny artykuł
Bardzo skomplikowana anatomia (zwapnienia, MB2 z trudnym dostępem, kanał zakrzywiony >60°)
Pacjent z bólem ostrym wymagający pilnego otwarcia bez czasu na pełne leczenie
Pacjent niemogący wytrzymać długiej wizyty (lęk, choroby ogólne, ciąża)

Typowy schemat 2-wizytowy

Wizyta 1 (90-120 min):

Diagnoza + plan
Znieczulenie, koferdam
Dostęp endodontyczny
Pełne mechaniczne opracowanie kanałów
Pełna irygacja (NaClO + EDTA, aktywacja ultradźwiękami lub PIPS)
Wodorotlenek wapnia Ca(OH)₂ w kanale jako opatrunek
Tymczasowe wypełnienie

Odstęp: 7-14 dni (czasem do 4 tygodni)

Wizyta 2 (60-90 min):

Usunięcie wodorotlenku z kanału
Ocena objawów (ból, czułość)
Dodatkowa irygacja
Wypełnienie definitywne (gutaperka + bioceramic sealer)
Wypełnienie koronowe szczelne (zapobiega reinfekcji)

Korzyści multi visit

Czas na uspokojenie stanu zapalnego (kanał „przewietrzy się”)
Ocena objawów między wizytami — czy ból ustąpił po opracowaniu
Wodorotlenek wapnia działa:
- Hamuje bakterie (pH 12)
- Neutralizuje endotoksyny (lipopolisacharyd, LPS)
- Sprzyja gojeniu okołowierzchołkowemu
Mniejszy stres w jednej wizycie (krótsze sesje)

Wodorotlenek wapnia — bohater multi visit

Wodorotlenek wapnia (Ca(OH)₂) to klasyczny opatrunek międzywizytowy w endodoncji od dekad. Marki:

UltraCal XS (Ultradent, gotowa pasta w strzykawce)
Calxyl (klasyczny, mieszany)
Metapaste (Meta Biomed)
Vitapex (z dodatkiem jodoformu — silniejsze działanie antybakteryjne)

Co konkretnie robi

Wysokie pH (12) — środowisko wrogie dla większości bakterii kanałowych
Hydroliza LPS — neutralizuje endotoksyny bakterii Gram-ujemnych
Stymulacja regeneracji — sprzyja remineralizacji okołowierzchołkowej (Ca²⁺ trafia do kości)
Reduktor zapalenia — antyseptyczna funkcja

Ograniczenia

Nie zabija wszystkich bakterii — Enterococcus faecalis opiera się
Działa tylko w bezpośrednim kontakcie — nie penetruje boczne kanaliki
Wymaga 7-14 dni w kanale dla pełnego efektu (krótszy okres = niewystarczający)

Co mówią aktualne badania

Skuteczność długoterminowa (5-10 lat)

Meta-analiza Sathorn et al. (2005, 2010):

Single visit: 88-94% sukces
Multi visit: 86-92% sukces
Różnica ~2-5% — klinicznie nieistotna

Wniosek: w odpowiednich wskazaniach obie metody dają porównywalne wyniki. Klucz to dobór wskazań, nie sama metoda.

Ból pozabiegowy

Single visit ma lekko większy ryzyko bólu pozabiegowego (24-48h):

Single visit: 15-25% pacjentów zgłasza ból
Multi visit: 10-18%

Różnica subtelna, manageable lekami NLPZ.

Częstość reinfekcji między wizytami

W multi visit ryzyko mikroprzecieku tymczasowego wypełnienia:

Cavit (cement tymczasowy klasyczny): 5-15% reinfekcji w 2 tygodnie
IRM (cement zinc-oxide-eugenol): 3-10%
Tymczasowy kompozyt (Photac): <5%

Wniosek: w multi visit operator musi dobrze uszczelnić tymczasowe wypełnienie. Cavit + szklano-jonomerowy cement to standard.

Praktyka kliniczna — co Mikrostomart robi

W moim gabinecie standardowo:

Single visit dla:

Pierwotne leczenie zęba żywego (np. głęboka próchnica bez nekrozy)
Świeża nekroza bez zmiany okołowierzchołkowej
Pacjent stabilny, czas i koncentracja OK
Anatomia normalna

Multi visit dla:

Reendodoncja
Aktywne zakażenie / ropień
Stara nekroza ze zmianą >5 mm
Trudna anatomia (zwapnienia, MB2 niedostępny w pierwszej sesji)
Pacjent z ciążą lub innymi ograniczeniami zdrowotnymi
Pacjent z głęboką stomatofobią (sesje krótsze)

Co możesz zapytać dentystę

„Single visit czy multi visit w moim przypadku — dlaczego?”
„Jak długi czas zaplanowany — czy pasuje mojemu trybowi życia?”
„Co jeśli w trakcie zabiegu okaże się, że potrzebujemy zmienić plan na multi visit?”
„Czy cena obejmuje obie wizyty, czy każda osobno?”
„Kiedy umawiamy drugą wizytę (jeśli multi)?”

Wniosek

Nie ma jednej „lepszej” metody. Single visit i multi visit to różne narzędzia w warsztacie endodonty. Dobry specjalista wybiera odpowiedni protokół do konkretnej sytuacji klinicznej — nie z preferencji ekonomicznej czy nawykowej.

Pytanie kluczowe dla pacjenta brzmi nie „która metoda lepsza”, tylko „dlaczego ta metoda dla mojego zęba”.

Dalej

Źródła:

Sathorn C, Parashos P, Messer H. Effectiveness of single- versus multiple-visit endodontic treatment of teeth with apical periodontitis: a systematic review and meta-analysis. Int Endod J.
Schwendicke F, Göstemeyer G. Single-visit or multiple-visit root canal treatment: systematic review, meta-analysis and trial sequential analysis. BMJ Open.

Disclaimer: Treści edukacyjne. Decyzja kliniczna należy do lekarza.