Resorpcja korzenia — wewnętrzna vs zewnętrzna. Klasyfikacja i leczenie

Resorpcja korzenia to proces, w którym klastogeny (specjalne komórki, podobne do osteoklastów w kości) rozpuszczają zębinę korzenia. Może postępować z wnętrza (resorpcja wewnętrzna, ze strony miazgi) lub z zewnątrz (zewnętrzna, ze strony ozębnej).

Wczesna diagnoza i leczenie pod mikroskopem często ratuje ząb. Zaawansowane stadium = ekstrakcja.

Typy resorpcji

A. Resorpcja wewnętrzna (internal resorption)

Pochodzenie: miazga zęba. Klastogeny w miazdze zaczynają „zjadać” zębinę od wnętrza kanału.

Mechanizm: zwykle po:

Urazie zęba (np. wybicie z reimplantacją)
Przewlekłym stanie zapalnym miazgi
Termicznym uszkodzeniu (laser nieprawidłowo użyty, gorące materiały)
Czasem bez wyraźnej przyczyny (idiopatyczna)

Obraz RTG: owalne, symetryczne poszerzenie kanału w środku korzenia. Zwykle dobrze widoczne.

Postępowanie:

Leczenie kanałowe — usunięcie miazgi (źródła klastogenów)
Wypełnienie ubytku MTA lub Biodentine (biokompatybilne, twardniejące w wilgoci)
Pełne wypełnienie kanału
Kontrole co 6-12 mies. — RTG/CBCT

Skuteczność: 80-90% w 5-letnim obserwowaniu, jeśli leczenie podjęte przed perforacją ścianki.

B. Resorpcja zewnętrzna powierzchowna (external surface resorption)

Pochodzenie: ozębna (więzadło utrzymujące ząb w kości). Powierzchowna, fizjologiczna w niewielkim stopniu.

Najczęściej: po ortodoncji (forsowne ruchy korzeni), drobnych urazach, jako reakcja na lokalny stan zapalny.

Charakterystyka:

Powierzchowna (nie sięga miazgi)
Samoograniczająca (zatrzymuje się sama)
Bezobjawowa

Postępowanie: obserwacja. RTG kontrolne co 6-12 mies. Aktywne leczenie zwykle niepotrzebne.

C. Resorpcja zapalna zewnętrzna (external inflammatory resorption)

Pochodzenie: Reakcja zapalna na nekrotyczną miazgę + bakterie w kanale. Klastogeny w ozębnej „atakują” korzeń od strony zewnętrznej, prowokowane przez bakteryjne toksyny przeciekające przez kanaliki zębinowe.

Mechanizm: klasyczny scenariusz po:

Wybiciu zęba z reimplantacją bez właściwego leczenia kanałowego
Przewlekłej nekrozie miazgi nieleczonej latami

Obraz RTG: asymetryczne, nieregularne „wgryzania” w bok korzenia, często z towarzyszącą zmianą okołowierzchołkową.

Postępowanie:

Pilne leczenie kanałowe — usunięcie źródła zakażenia
Opatrunek z wodorotlenku wapnia w kanale na 1-3 mies. — Ca(OH)₂ neutralizuje bakteryjne toksyny i hamuje aktywność klastogenów
Wymiana opatrunku co 4-6 tyg. (do ustabilizowania)
Pełne wypełnienie kanału dopiero gdy resorpcja się zatrzyma (kontrola RTG)
Długoterminowe kontrole — co 6 mies. przez 2-3 lata

Skuteczność: 60-80% jeśli interwencja wczesna, niżej w zaawansowanym stadium.

D. Resorpcja zastępcza (replacement resorption / ankyloza)

Pochodzenie: Po utracie ozębnej (np. po wybiciu zęba i suchej reimplantacji po >60 min — patrz urazy zębów).

Mechanizm: Bez ozębnej, kość bezpośrednio zaczyna „pochłaniać” korzeń. Ząb stopniowo zastępowany kością.

Obraz RTG: korzeń nieregularnie skracany, brak typowej szczeliny ozębnej widocznej między korzeniem a kością.

Postępowanie: Niestety brak skutecznego leczenia. Można:

Obserwować (proces powolny, ząb funkcjonuje przez lata)
Dekoronacja (usunięcie korony + zachowanie korzenia jako naturalnego implantu) — czeka aż kość pochłonie korzeń, bez utraty objętości kostnej, potem implant
Ekstrakcja + implant (klasyczne)

E. Resorpcja inwazyjna szyjkowa (invasive cervical resorption — ICR)

Najgroźniejsza i najbardziej podstępna. Klastogeny zaczynają w okolicy szyjki zęba (cement nieosłonięty cementoblastami) i postępują w głąb zębiny.

Czynniki ryzyka:

Wewnętrzne wybielanie zęba (perboran sodu) bez właściwego zabezpieczenia podstawy kanału (najczęstsza przyczyna iatrogenna!)
Trauma zęba
Ortodoncja
Czasem idiopatyczna

Obraz RTG: zmiana resorpcyjna w szyjce zęba, „wjeżdżająca” do wnętrza zęba.

Klasyfikacja (Heithersay 1999):

Klasa 1: mała, w okolicy szyjki
Klasa 2: sięga do komory miazgi
Klasa 3: sięga w głąb 1/3 koronowej korzenia
Klasa 4: rozległa, sięga środkowej/apikalnej części korzenia

Postępowanie:

Klasa 1-2: dostęp chirurgiczny od strony zewnętrznej + wypełnienie ubytku MTA / Biodentine. Skuteczność: 80-95%.
Klasa 3-4: często niewykonalne — pacjent zwykle traci ząb.

Diagnostyka

A. RTG punktowe — pierwsza diagnoza

Wykrywa resorpcje, ale nie zawsze odróżnia wewnętrzną od zewnętrznej. Można rozróżnić zmieniając kąt:

Wewnętrzna — kanał poszerzony, ubytek porusza się razem z kanałem przy zmianie kąta RTG
Zewnętrzna — ubytek zostaje na miejscu (jest poza kanałem)

B. CBCT — złoty standard

3D pokazuje dokładnie lokalizację i rozległość. Niezbędne dla planowania leczenia większości resorpcji.

C. Test żywotności

W resorpcji wewnętrznej miazga zwykle żywa (dopiero z czasem ulega nekrozie). W zewnętrznej zapalnej miazga martwa (źródło problemu).

Co możesz zapytać dentystę

„Jakiego typu resorpcję mam — wewnętrzną, zewnętrzną zapalną, ICR?”
„Czy mamy CBCT, by ocenić rozległość?”
„Jakie jest rokowanie 5-letnie w moim przypadku?”
„Czy konieczna jest interwencja teraz, czy mogę poczekać i obserwować?”
„Plan B jeśli leczenie nie zatrzyma resorpcji?”

Wybielanie wewnętrzne a ICR — ważne ostrzeżenie

Wewnętrzne wybielanie zęba (po endodoncji) z perboranem sodu jest powszechnie używane w stomatologii estetycznej (patrz artykuł na nowosielski.pl).

Klucz bezpieczeństwa: dentysta musi zabezpieczyć podstawę kanału (poniżej szyjki) cementem szklano-jonomerowym przed aplikacją perboranu. Bez tego nadtlenek migruje przez kanaliki zębinowe do ozębnej i wywołuje ICR. To częsta przyczyna iatrogennej resorpcji.

Pacjent ma prawo zapytać: „Czy zabezpieczy Pan/Pani podstawę kanału przed wybielaniem?”

Co Mikrostomart robi w resorpcji

W moim gabinecie:

CBCT obligatoryjne przy każdej diagnozie resorpcji
Mikroskop + ultradźwięki do precyzyjnego dostępu (szczególnie w ICR)
MTA / Biodentine do wypełnienia ubytków
Bardzo częste kontrole (co 3 mies. w pierwszym roku)
Wczesna decyzja o ekstrakcji + implancie, jeśli resorpcja nie da się zatrzymać

Dalej

Źródła:

Heithersay GS. Invasive cervical resorption: an analysis of potential predisposing factors. Quintessence Int 1999.
Patel S et al. External cervical resorption — diagnosis and treatment. Int Endod J.

Disclaimer: Treści edukacyjne. Każdy przypadek wymaga indywidualnej kwalifikacji.